Denafrips Pontus 15th
Μετατροπέας Digital To Analog (DAC) [ Δοκιμή ].
Αν και η τεχνολογία μετατροπής των ψηφιακών σημάτων σε αναλογικά είναι γερά θεμελιωμένη σε επίπεδο θεωρίας και η προσέγγιση της από τους μεγάλους κατασκευαστές πολύ συνεπής και δομημένη, υπάρχει πάντα η δυνατότητα διαφοροποίησης. Πάρτε για παράδειγμα τις non-oversampling υλοποιήσεις, οι οποίες ομνύουν στην απλότητα, ή την χρήση της κλασικής τοπολογίας R-2R σε μια προσπάθεια επιστροφής στις ψηφιακές μας ρίζες. Η συσκευή που δοκιμάζουμε εδώ, είναι η επιτομή της διαφοροποίησης. Δεν είναι μόνο non-oversampling/R-2R, αλλά εφαρμόζει τεχνικές που είναι εντελώς ασυνήθιστες για την κατηγορία τιμής. Η αλήθεια είναι ότι δύσκολα μπορείς να αγνοήσεις τέτοια πρόταση!
H Denafrips είναι μια εταιρία με έδρα το Guangzhou της Κίνας (μια περιοχή που αρχίζει να θυμίζει κάπως το Cambridge των 80s, σε ό,τι αφορά την υψηλή πιστότητα). Με έτος ίδρυσης το 2012, δεν την λες και παραδοσιακή, οπότε δικαιολογείστε να μην την γνωρίζετε καλά, παρά το γεγονός ότι διαθέτει μια σειρά από ενδιαφέροντα χαρακτηριστικά. Καταρχήν διαθέτει έναν μεγάλο κατάλογο προϊόντων, ο οποίος είναι προσανατολισμένος, κυρίως, προς τον ψηφιακό ήχο περιλαμβάνοντας network interfaces, μετατροπείς D/D (re-clocking) και μετατροπείς D/A, διαθέτει, όμως, μια σειρά ενισχυτών (και ενισχυτή ακουστικών) καθώς και φίλτρα/απομονωτές τροφοδοσίας. Στην συνέχεια, είναι αρκετά ενδιαφέρον το γεγονός ότι η εταιρία από την Κίνα είναι ιδιαίτερα… “συγκεντρωτική” ως προς την διαδικασία παραγωγής, με το μεγαλύτερο μέρος των διαδικασιών να γίνεται in-house, περιλαμβανόμενων των σασί και του απαραίτητου λογισμικού. Τέλος, ειδικά σε ό,τι αφορά τους μετατροπείς d/a, η φιλοσοφία τους είναι απλή: Custom προσέγγιση, multi-bit/discrete αρχιτεκτονική (αυτό σημαίνει, στην πράξη το R-2R) και αποφυγή του oversampling.
Ο Pontus, τον οποίο δοκιμάζουμε εδώ, βρίσκεται στην μεσαία περιοχή από την άποψη της τιμής στον σχετικό κατάλογο της Denafrips, πάνω από τον Ares και κάτω από τον Venus και την ναυαρχίδα της εταιρίας, Terminator, η οποία είναι διαθέσιμη σε δύο εκδόσεις (την απλή και την Plus). Το τρέχον μοντέλο, ονομάζεται Pontus 15th, για να τιμήσει τα 15 χρόνια από την ίδρυση της Denafrips και είναι αναβαθμισμένος στα σημεία, σε σχέση με το προηγούμενο μοντέλο, “ΙΙ”, με τις βασικές αλλαγές να αφορούν στο τροφοδοτικό και την βελτιστοποίηση του κυκλώματος μετατροπής d/a.
Τι ακριβώς είναι ένας μετατροπέας αρχιτεκτονικής R-2R; Η συγκεκριμένη προσέγγιση είναι αυτό που θα λέγαμε η κλασική: Ένα δικτύωμα αντιστάσεων αναλαμβάνει να δημιουργήσει μια σειρά από τάσεις που αντιστοιχούν στην ψηφιακή λέξη που εμφανίζεται στην είσοδό του. Αυτόν τον σχεδιασμό βρίσκει κάποιος στα βιβλία όταν διαβάζει για την διαδικασία μετατροπής ενός ψηφιακού σήματος σε αναλογικό. Το βασικό πρόβλημα της σχεδίασης αυτής, έγκειται στην ανάγκη για πολύ μεγάλη ακρίβεια στις τιμές των αντιστάσεων. Το πρόβλημα αυτό λύνεται με την κατασκευή του δικτυώματος ως μέρος ενός ολοκληρωμένου κυκλώματος, με τεχνικές εξειδικευμένες ως προς το θέμα της ακρίβειας. Όλα τα multi-bit ολοκληρωμένα κυκλώματα DAC διαθέτουν τέτοιες κλίμακες αντιστάσεων στο εσωτερικό τους (το PCM1704 της πάλαι ποτέ Burr Brown είναι -ίσως- το πιο διάσημο παράδειγμα). Η δεύτερη διαθέσιμη προσέγγιση (η οποία είναι και η πλέον διαδεδομένη, πλέον) είναι αυτή που ονομάζουμε μετατροπέας 1-bit (η οποία έχει εξελιχθεί σε λίγα-bit, μεταξύ 3 και 6). Πολλοί θα θυμούνται τον πόλεμο μεταξύ Bitstream και MASH, όταν η τεχνολογία αυτή βρισκόταν στην αρχή. Σήμερα, όλα αυτά τα ονομάζουμε μετατροπείς ΔΣ (ή Delta Sigma). Η τεχνολογία αυτή, λύνει το πρόβλημα των αντιστάσεων, αντικαθιστώντας το με την απαίτηση για εξαιρετικές επιδόσεις σε θέματα χρονισμού (κάτι που είναι ευκολότερο να λυθεί, καθώς έχουμε πολύ σοβαρές τεχνολογίες clocking, με ακρίβεια που αγγίζει τα Femtosecond (10<sup>-15</sup> του δευτερολέπτου). Επειδή ο μετατροπέας ΔΣ λειτουργεί με λίγα bit εμφανίζει σοβαρό θόρυβο κβαντισμού, επομένως απαιτείται ένας τεράστιος αριθμός δειγμάτων (ώστε το sample rate να επιτρέψει την υλοποίηση του κατάλληλου φίλτρου που θα κόψει αυτόν τον υψίσυχνο θόρυβο. Αυτή την διαδικασία την ονομάζουμε, γενικώς, noise shaping και απαιτεί βαρύ oversampling, κάτι που η Denafrips δείχνει να μην συμπαθεί καθόλου.
Με βάση όλα τα παραπάνω, είναι σαφές ότι ο Pontus είναι ένας μετατροπέας multi-bit, αλλά η εταιρία έχει κάνει ένα ακόμη βήμα: Αντί να χρησιμοποιεί κάποιο πολύμπιτο τσιπ για την δουλειά, βασίζεται σε κυκλώματα με διακριτά εξαρτήματα μεταξύ των οποίων και οι αντιστάσεις του δικτυώματος R-2R. Μιλάμε για εκατοντάδες αντιστάσεις SMD, εξαιρετικά υψηλής ακρίβειας (0.005%), οι οποίες δημιουργούν ένα στάδιο μετατροπής d/a με βάθος 26-bit και balanced τοπολογία. Αρκετά ενδιαφέρον, εδώ, είναι το γεγονός ότι η Denafrips περιγράφει ένα κύκλωμα χωρίς απομονωτή (buffer), οπότε το σήμα που προκύπτει από το DAC οδηγείται απευθείας στην έξοδο, η οποία μπορεί να είναι single ended ή balanced.
Στο ψηφιακό μέρος της συσκευής, ο μετατροπέας d/a οδηγείται από ένα τσιπ FPGA ανά κανάλι, το οποίο ελέγχει την λειτουργία της κλίμακας R-2R αλλά μπορεί να τρέξει και τα απαραίτητα φίλτρα, όταν ο χρήστης επιλέξει την λειτουργία του oversampling, οπότε τα σήματα στην είσοδο υπόκεινται σε oversampling με συντελεστή 32x. Σε αυτό τον ρυθμό λειτουργίας, υπάρχει και η δυνατότητα επιλογής της κλίσης του φίλτρου (ταχύ και αργό, με τους γνωστούς συμβιβασμούς: καλύτερη αποκοπή θορύβου αλλά χειρότερη απόκριση στο πεδίο του χρόνου, το πρώτο και χειρότερες επιδόσεις θορύβου με καλύτερη απόκριση στο πεδίο του χρόνου, το δεύτερο).
Για την θύρα USB χρησιμοποιείται λύση/driver της Thesycon και τα ψηφιακά σήματα, υπόκεινται σε απομόνωση/re-clocking μνήμη FiFo και δύο ταλαντωτές υψηλής ακρίβειας, έναν για κάθε βασική συχνότητα (44.1 και 48kHz). Η τροφοδοσία της συσκευής είναι ξεχωριστή για το ψηφιακό τμήμα και για τον ίδιο τον μετατροπέα R-2R, βασίζεται σε δύο μετασχηματιστές με δακτυλιοειδή πυρήνα τύπου “Ο” (ένα είδος toroidal που δεν διαθέτει καθόλου ακμές στις περιελίξεις καθώς η διατομή του είναι καθαρός κυκλικός δίσκος) και σε πολλαπλές σταθεροποιήσεις. Οι πυκνωτές που χρησιμοποιούνται στα φίλτρα είναι υψηλής ποιότητας, με βάση τα όσα αναφέρει η εταιρία.
Οι δυνατότητες σύνδεσης που προσφέρει ο Pontus είναι πλήρεις. Ο χρήστης έχει στη διάθεσή του δύο ομοαξονικές εισόδους, την μια υλοποιημένη με βύσμα RCA και την άλλη με βύσμα BNC (αμφότερα υψηλής ποιότητας, επίχρυσα), δύο εισόδους AES/EBU και μια οπτική ψηφιακή είσοδο. Αρκετά ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι ο μετατροπέας έχει την δυνατότητα να ορίσεις τις δύο εισόδους AES να λειτουργήσουν ως Dual AES input, μια -σχεδόν vintage- δυνατότητα που δεν την συναντάμε πλέον σε πολλές συσκευές και επιτρέπει την χρήση τρανσπόρτ τα οποία πραγματοποιούν upsampling. Στην πραγματικότητα, οι σύγχρονες AES/EBU μπορούν να διαχειριστούν σήματα 24/192, αλλά η χρήση διπλής σύνδεσης -σύμφωνα με ορισμένους- μπορεί να εξασφαλίσει χαμηλότερο jitter. Πέραν των συμβατικών ψηφιακών εισόδων, υπάρχει θύρα USB (με βύσμα USB-B) για streaming μέσω υπολογιστή καθώς και θύρα I2S (υλοποιημένη με βύσμα HDMI) για σύνδεση με κάποια συμβατή πηγή. Για λόγους εγκυκλοπαιδικούς, αναφέρω εδώ, ότι το πρωτόκολλα I2S ΔΕΝ δεν είναι σχεδιασμένο για μεταφορά ψηφιακών σημάτων μεταξύ συσκευών, αλλά για μεταφορά μεταξύ τμημάτων ενός κυκλώματος. Περιλαμβάνει τρεις γραμμές, σειριακά data, clock και clock επιλογής καναλιών. Το βύσμα HDMI που χρησιμοποιείται πλέον ως γενική λύση, δεν έχει κάποια προδιαγραφή και για τον λόγο αυτό η συμβατότητα πηγής-DAC είναι συζητήσιμη, κάθε φορά. Προς τιμήν τους, οι μηχανικοί της Denafrips προσφέρουν μια διαδικασία ρύθμισης της σύνδεσης ώστε να εξασφαλίζεται η μέγιστη δυνατή συμβατότητα, κάτι που θα πρέπει να καταχωρηθεί στα πλεονεκτήματα της συσκευής. Από την άποψη των sample rates, ο Pontus υποστηρίζει τα… πάντα. Ανεβαίνει μέχρι DSD1024/PCM1536 μέσω των θυρών USB και I2S, ενώ μέσω των συμβατικών ψηφιακών εισόδων παραμένει σε ένα συντηρητικό 24/192 (το οποίο είναι, ίσως, υπερβολικό για Toslink) Αν κάποιος θέλει να δρομολογήσει DSD μέσω των συμβατικών εισόδων (DoP) η επίδοση είναι, η αναμενόμενη, DSD64.
Για την σύνδεσή του με τον προενισχυτή ή τον ολοκληρωμένο ενισχυτή, ο μετατροπέας διαθέτει single ended (RCA) και balanced (XLR) εξόδους, υλοποιημένες με βύσματα πολύ καλής ποιότητας. Η συσκευή δεν διαθέτει ρυθμιστικό στάθμης.
Με την δυνατότητα της σύνδεσης μέσω διπλού AES να βρίσκεται εκεί, το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν, βεβαίως να συνδέσω στον Pontus το Teac Esoteric P70 και να ακούσω μερικά CD (κάτι που γίνεται, πλέον, σπανίως). Αν και συνήθως χρησιμοποιώ το τρανσπόρτ σε ρυθμό upsampling 2x (δηλαδή στα 88.2kHz), για τις ανάγκες της δοκιμής το “τσίτωσα” στα 176.4kHz. Ένα μέρος των ακροάσεων έγινε έτσι, για χάρη του παλιού καιρού. Το μεγαλύτερο μέρος της δοκιμής, πάντως, έγινε μέσω streaming, με τον υπολογιστή (Win10/foobar 2k) να συνδέεται στην θύρα USB. H αναγνώριση και η εγκατάσταση του driver της Thesycon έγινε χωρίς το παραμικρό πρόβλημα. Το υπόλοιπο σύστημα περιελάμβανε τον προενισχυτή Melos Plus Line, τον τελικό ενισχυτή HCA3500 της Parasound και τα SCM-50PSL της ATC. Για λόγους οι οποίοι, προφανώς, άπτονται του κόστους, το Pontus δεν συνοδεύεται από καλώδιο τροφοδοσίας και τηλεχειριστήριο, το οποίο πωλείται ξεχωριστά (η συσκευή διαθέτει ήδη την υποδομή για την χρήση του). Σε ό,τι αφορά το καλώδιο, η συσκευή συνοδευόταν από ένα καλώδια της σειράς G-UPOCC της Neotech (NEP3200G). Πρόκειται για την εξέλιξη του “απλού” UPOCC, η οποία πλέον περιλαμβάνει και γραφένιο στην σύνθεσή της, διατηρώντας βεβαίως τον χαλκό υψηλής καθαρότητας με την τεχνική χύτευσης Ohno (OCC- Ohno Continuous Casting). Το συγκεκριμένο καλώδιο ήταν τερματισμένο με βύσματα IEC/Schuko της ίδιας σειράς, των οποίων οι επαφές έχουν δύο στρώσεις επιμετάλλωσης (επαργύρωση εσωτερικά και επιχρύσωση εξωτερικά) και έχουν υποστεί κρυογονική επεξεργασία.
Η εγκατάσταση και η χρήση της συσκευής δεν κρύβει δυσκολίες. Χρειάζεται, βεβαίως, να μελετήσεις το εγχειρίδιο χρήσης προκειμένου να ενημερωθείς για τις δυνατότητες και τις διαδικασίες ρύθμισης, οι οποίες γίνονται από τους διακόπτες της πρόσοψης, αλλά τα βασικά είναι προφανή: Μπορείς να επιλέξεις ρυθμό λειτουργίας NOS/OS (Non-oversampling/Oversampling) και στην δεύτερη περίπτωση την κλίση του φίλτρου (Fast/Slow). Μέσω των ρυθμίσεων, μπορείς να επιλέξεις τον τρόπο σύνδεσης μέσω I2S (ώστε ο μετατροπέας να είναι συμβατός με την πηγή) και να ενεργοποιήσεις την σύνδεση Dual AES. Ο χρήστης έχει στη διάθεσή του, ακόμη, διακόπτη επιλογής της φάσης καθώς και διακόπτη φίμωσης (Mute).
Ακούγοντας…
Υπάρχει ηχητική διαφορά μεταξύ των δύο modes λειτουργίας OS/NOS; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι, κατά την γνώμη μου, ναι. Αυτό που άκουσα να αλλάζει κατά την διάρκεια της δοκιμής είναι ο τρόπος που περιγράφει η συσκευή της μικρές λεπτομέρειες σε θέματα εικόνας. Σε ρυθμό non-oversampling, πήρα μεγαλύτερη σαφήνεια στις περιγραφές, ελαφρώς καλύτερο εστιασμό και, επίσης, ελαφρώς καλύτερη απόδοση των πληροφοριών εκτός φάσης. Ο μετατροπέας ακούστηκε πιο συνεπής και πειθαρχημένος. Τούτων λεχθέντων, το μεγαλύτερο μέρος των ακροάσεων έγινε σε ρυθμό NOS. Σε ρυθμό OS, o Pontus ακούστηκε τονικά ουδέτερος, γρήγορος και ευχάριστος στο αυτί, χωρίς να αποκλίνει προς το ευφωνικό. Μην σας δημιουργηθεί λανθασμένη εντύπωση: Και με το upsampler ενεργοποιημένο, μιλάμε για μια ιδιαίτερα καλόηχη συσκευή με πολύ σοβαρές δυνατότητες σε θέματα ακρίβειας. Επιπροσθέτως, σε αυτό τον ρυθμό μπορείτε να επιλέξετε την κλίση του φίλτρου, μια επιλογή η οποία αλλάζει πολύ ελαφρά τον ηχητικό χαρακτήρα του μετατροπέα. Προσωπικά προτίμησα (όπως συμβαίνει τις περισσότερες φορές που υπάρχει τέτοια επιλογή) το γρήγορο φίλτρο. Σίγουρα αξίζει να πειραματιστεί κάποιος με όλα αυτά.
Επιστρέφοντας στον ρυθμό NOS, η ακρόαση CD μέσω του Teac Esoteric P70 (upsampling στα 176.4kHz και σύνδεση Dual AES) ο Pontus κινήθηκε σε πολύ υψηλά επίπεδα απόδοσης, μεταφέροντας άνετα την βελτίωση που επιφέρει η χρήση των φίλτρων RDOT της Teac, σε θέματα σαφήνειας και απόδοσης της λεπτομέρειας. Με τον μετατροπέα της Denafrips πέρασα μερικές όμορφες στιγμές, ενθυμούμενος γιατί το upsampling του P70 δίνει μια διαφορετική διάσταση στο παραδοσιακό δισκάκι Red Book!
Επιστρέφοντας στη… δουλειά, η πρώτη εντύπωση που αποκομίζεις ακούγοντας το σύστημα αναφοράς με τον Pontus στην θέση του DAC, είναι αυτή της τονικής ισορροπίας, του καλού ρυθμού και της καλής απόδοσης σε θέματα δυναμικών. Το συνολικό άκουσμα είναι ξεκούραστο, ευχάριστο, αλλά διαθέτει μεγάλες δυνατότητες για απόδοση των λεπτομερειών, προκαλώντας την εντύπωση μιας ηχητικά στιβαρής και φιλικής στο αυτή ψηφιακής συσκευής.
Στις λεπτομέρειες, ο Pontus ακούστηκε γρήγορος, με πολύ καλή απόδοση του παλμού στην περιοχή των πολύ χαμηλών συχνοτήτων, ίσως λίγο αυστηρός αλλά πολύ διαυγής, χωρίς τάσεις υπερβολής. Ο όγκος χαμηλά, ο έλεγχος και η περιγραφή της λεπτομέρειας κινήθηκαν σε πολύ υψηλό επίπεδο, με τα όργανα της περιοχής να ακούγονται σε σωστή κλίμακα μεγέθους, όσο πρέπει παρόντα και, ενίοτε, επιβλητικά, ανάλογα με την ηχογράφηση. Τα ρυθμικά μέρη ακούστηκαν γρήγορα, γεμάτα με σωστό όγκο και το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα ελκυστικό με πολύ καλή αίσθηση της ροής.
Η μεσαία περιοχή φάνηκε να είναι από τα δυνατά σημεία της συσκευής: Αέρινη, σε σωστή απόσταση από τον ακροατή, δεν καταπιέζει ποτέ, αντιθέτως ακούστηκε ισορροπημένα φωτεινή, ζεστή και ευχάριστη. Οι φωνές αποδόθηκαν σωστά, με λεπτομερή άρθρωση και πολύ καλή παρουσία σε θέματα ηχοχρωμάτων και η απόδοση μεγάλων ομάδων ήταν -κατά περίπτωση- εντυπωσιακή. Το layering, η περιγραφή της κίνησης και η διαχείριση έργων με σημαντική ενέργεια στην περιοχή, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν παραδειγματικά.
Η εικόνα που είναι σε θέση να δημιουργήσει ο μετατροπέας ήταν αναλόγως υψηλού επιπέδου (και όπως ήδη αναφέρθηκε ένα κριτήριο για το ποιό mode αποφασίσαμε να χρησιμοποιήσουμε). To soundstage εμφανίστηκε πειθαρχημένο και με σαφώς καθορισμένα όρια, το βάθος ήταν πολύ καλό και η περιγραφή της θέσης και της κίνησης των ηχητικών πηγών χαρακτηρίστηκε από ζωντάνια και ακρίβεια.
Στην περιοχή των υψηλών συχνοτήτων, τέλος, ο μετατροπέας έδειξε να διαθέτει καλή έκταση και ακούστηκε διαυγής, ευχάριστος με πολύ καλή περιγραφή του αέρα, γρήγορος και -στο μέτρο που μπορεί κάποιος να τον διακρίνει- με χαρακτήρα που τείνει προς το ήπιο και ξεκούραστο, με καλές περιγραφές των συριστικών, του σώματος των οργάνων της περιοχής και της ταχύτητας. Ο αρμονικός πλούτος αποδόθηκε με σωστή ισορροπία μεταξύ αίσθησης της θερμότητας και του μεταλλικού και το συνολικό αποτέλεσμα είναι πραγματικά πολύ ευάκουστο, χωρίς να γίνεται ευφωνικό, μελό και sui generis.
Συμπέρασμα
Συνοψίζοντας, είναι δίκαιο να αναφερθούμε στον Pontus 15th χαρακτηρίζοντάς τον ως μια ευχάριστη έκπληξη. Είναι μια συσκευή με πολύ υψηλή ποιότητα κατασκευής, η οποία, επιπροσθέτως, ακολουθεί μια διαφορετική της πεπατημένης οδό, προσφέροντας έναν ιδανικό συνδυασμό άποψης και αποτελέσματος. Η αρχιτεκτονική του είναι ενδιαφέρουσα (το λιγότερο που μπορείς να πεις) και η δυνατότητα να έχεις NOS και OS λειτουργία, μαζί με την επιλογή των φίλτρων, μια πολύ σωστή σχεδιαστική επιλογή. Αυτά συνδυάζονται με ένα πολύ σωστό ηχητικό αποτέλεσμα και όλες τις δυνατότητες σύνεσης. Η Denafrips έχει καταφέρει να φτιάξει κάτι που ακούγεται πραγματικά καλά, προσφέρει μια διαφορετική άποψη και έχει λογική -για τα προσφερόμενα- τιμή. Δύσκολα κρύβεις τον ενθουσιασμό σου με τέτοια πράγματα!
Τιμές Διάθεσης: €2.390 [ Denafrips Pontus 15th ] & €120 [προαιρετικό τηλεχειριστήριο].
Καλώδιο ΑC τροφοδοσίας Neotech NEP3200G €239/τρέχον μέτρο.
DENAFRIPS Αντιπροσωπεία – Διάθεση – Ακροάσεις
FRUIT OF THE TUBE – οδός Μοναστηρίου 158, 54628, Θεσσαλονίκη.
